زبان آورده و عدّه‌اى را به گمراهى انداخته است . در مسائل اختلافى ممكن است جهالت عذر باشد ولى در مسائل مسلّم و ترديدناپذير كه براى همگان روشن است ديگر براى كسى جاى عذر نيست كه مسائل بديهى را هر كسى اعمّ از كودن و تيزفهم مىفهمند . اگر كسى تصوّر كند كه مسائل بديهى نيز از امور نسبى است ، و ممكن است كه چيزى در نزد كسى بديهى و در نظر ديگرى مخفى باشد ، در پاسخ مىگوئيم ، آرى برخى از مسائل ممكن است چنين باشد ولى لزوم تحصيل علم پزشكى در هر جامعه از آن مسائلى است كه هرگز ممكن نيست براى شخص عاقلى پوشيده باشد ، درست همانند لزوم خوراك براى شخص گرسنه و لزوم آب براى شخص تشنه . براى افراد لجوج و بيماردل چند نكته را يادآور مىشويم : 1 . آيا ممكن است شخص عاقلى ترديد داشته باشد در اينكه خداى سبحان همه امور را به وسيله علل و اسباب انجام مىدهد ، از خلقت انسان و حيوان و گياه ، تا آفرينش دريا و نزول باران و خوراك و پوشاك و جز آنها ، از پيدايش علوم تا شناخت اديان و ايمان ، همه‌وهمه براساس اسباب و مسبّبات به وجود آمده است . عمل پزشكى و معالجه بيماران نيز يكى از همين پديده‌هاى متكّى به سبب و علّت مىباشد . 2 . همه مذاهب اسلامى بدون استثناء اتّفاق نظر دارند كه دفع ضرر از خويش واجب است ، چنان كه همگى اتفاق كرده‌اند بر اينكه به هلاكت انداختن خويشتن حرام است ، چنان كه « شهيد ثاني » مىفرمايد : « حفظ نفس از تلف شدن واجب است و ترك